Doç. Dr. Mehmet Ali Karagözİnfertilite (Kısırlık) Nedir?

İnfertilite (Kısırlık) Nedir?

İnfertilite veya kısırlık, çocuk sahibi olmak isteyen çiftlerin korunma yöntemi kullanmadan düzenli olarak cinsel ilişkiye girmesine rağmen bir yıllık dönemde gebelik oluşmaması olarak tanımlanır. 

Kısırlık (infertilite) sıklığı nedir?

Türkiye’deki infertilite oranı yaklaşık olarak %15 (her 7 çiftten biri) bildirilmiştir. 

Kısırlık (infertilite) sebepleri nelerdir?

Kısırlık sebepleri araştırıldığında kabaca %30 erkek, %30 kadın, %30 her iki cinsiyet, %5-10 açıklanamayan sebeplerle kısırlık durumu bulunmaktadır.

Kısırlık nedenleri arasında;

• Anatomik sorunlar (inmemiş testis öyküsü, sperm kanalı gelişmemesi, sperm kanalı kistleri ve tıkanıklıkları),
• Varikosel, 
• Sperm üretiminde bozukluklar,
• Hormonal dengesizlikler, 
• Genetik faktörler (Klinefelter sendromu, Kallman sendromu, Kistik Fibrozis), 
• Geçirilmiş enfeksiyonlar, cinsel yolla bulaşan hastalıklar 
• Çevresel toksinlere maruz kalma, bazı ilaçların kullanımı, 
• Radyoterapi veya kemoterapi öyküsü,
• Yaşam tarzı faktörleri (örneğin, sigara içmek, alkol tüketmek veya aşırı kilolu olmak) yer alabilir. 

Kısırlık (infertilite) tanısı nasıl konulur?

Kısırlık sebebi araştırılırken öncelikle detaylı hasta hikayesi alınması ve fizik muayene yapılması şarttır. Ardından infertilitenin sebebini bulmak amacı ile çeşitli testler yapılması gerekir. Bu testler kadınlar ve erkeklerde farklıdır. Erkeklerde ilk yapılan test sperm sayısı, hareketliliği ve şekli gibi faktörleri değerlendirmek için sperm (semen) analizidir (spermiogram testi).

Fizik muayene ve sperm analizi sonrası üroloji hekiminiz gereğinde aşağıda belirtilen testleri de isteyebilir.

• Hormonal değerlendirme
• Genetik analiz
• Skrotal ultrason
• Transrektal ultrason
• Testis biyopsisi
• Boşalma sonrası idrarda sperm analizi

Varikosel nedir?

Varikosel, testis toplardamarlarının genişlemesi ve şişmesi sonucu oluşan bir durumdur. Çoğu zaman herhangi bir belirti vermez. 

Bazı hastalarda ise aralıklı testis ağrısı ve testis üzerinde hissedilen damar genişlemesi ilk bulgudur.

Varikosel kısırlık (infertilite) yapar mı?

Varikoselin, erkeklerde kısırlık riskini artırdığı bilinmektedir.

Varikoseli bulunan erkeklerde toplar damarlarda genişleme meydana gelir ve dolayısıyla testislerden çıkan kirli kan akışı azalır. Bu durum testislerde sıcaklık artışı ve zararlı oksidatif moleküllerin oluşumuna neden olabilir ve sperm üretimini etkileyebilir.

Varikoseli olan erkeklerin sperm sayısı ve hareketli sperm sayısı düşük görülebilir, ayrıca sperm şekil bozukluklukları daha fazla görülür. Ancak, varikoseli olan her erkek kısırlık sorunu yaşamaz ve bazı erkekler normal sperm parametrelerine sahip olabilirler.

Yapılan fizik muayene ve ultrasonografik incelemede varikosel izlenen ve sperm parametreleri bozulmuş hastalarda mikroskobik yöntemle varikosel ameliyatı önerilebilir. Varikosel seviyesi fazla olan hastaların ameliyattan fayda görme olasılıkları artar.

Erkek faktörlü kısırlık (infertilite) tedavisi nasıl yapılır?

Erkek faktörlü kısırlık tedavisini yapabilmek için öncelikle kısırlığın sebebi ortaya konmuş olması gerekir

1. Sperm sayısını arttırmak için ilaç tedavisi:  Özellikle genetik problemlere bağlı hormonal dengesizlikleri olan hastalarda (Kallman, Klinefelter sendromu) kullanılan ilaçlar sperm üretimini başlatabilir veya sayısını artırabilir.
2. Cerrahi müdahale: Varikosel, sperm kanalı kistleri varlığı, tıkalı sperm taşıma kanalları gibi anatomik sorunlar varlığında yapılan cerrahi müdahale sonrası kendiliğinden gebelik oluşma şansı yüksektir.
3. Mikro TESE ile sperm elde etme: Çoğunlukla sperm analizlerinde canlı sperm olmayan (azospermi) veya şiddetli oligoastenoteratospermisi (spermde sayı, hareket  ve şekil bozukluğu) bulunan hastalarda cerrahi yöntemle mikroskop altında sperm elde etme yöntemidir. Bu yöntemle normalde sperm elde oranı yaklaşık % 40-60’dır. Elde edilen spermler, en sık olarak intrasitoplazmik sperm enjeksiyonu (ICSI) adı verilen yardımcı üreme tekniği ile sperm hücresi,  partnerden toplanan yumurta hücresi (ovum) içine verilerek döllenme hedeflenir.
4. Yaşam Tarzı Değişiklikleri: Sigara içmek, aşırı alkol tüketmek veya aşırı kilolu olmak sperm üretimini olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle, sağlıklı bir yaşam tarzı benimsemek, sperm kalitesini ve sayısını artırmaya yardımcı olabilir.
5. Alternatif Tedaviler: Bazı alternatif tedaviler, sperm üretimini artırmaya yardımcı olabilir. Örneğin, çinko takviyeleri, antioksidanlar ve bazı bitkisel ilaçlar sperm kalitesini artırabilir. Ancak, bu tedavilerin etkinliği hakkında çok az bilimsel kanıt vardır.

Erkek faktörlü kısırlık, tedavi edilebilir bir durumdur. Tedavi yöntemleri, erkeğin sağlık durumuna ve sorunun ciddiyetine bağlı olarak değişebilir. Bu nedenle, tedavi seçeneklerini konuşmak için üroloji hekiminize başvurabilirsiniz.